Netbhet eMagazine November 2010

वाचकहो, नेटभेट ई-मासिक नोव्हेंबर २०१० चा अंक प्रसिद्ध झाला आहे. नेटभेटच्या इतर अंकांप्रमाणेच हा अंकही आपल्या निश्चीतच पसंतीस उतरेल याची आम्हांला खात्री आहे.

या अंकातील लेख -

देवीयों और सज्जनो........

चिरंजीव बाबांना....

भारत - एक मार्केटींग कॉलनी

रांग

पाऊस आणि ती

रुखवत....आठवणी मनातल्या

सबकी पसंद निरमा !

घटस्फोट....

गंध चाफ्याचा

अरुदेवीची कहाणी

आठवणींचे पिंपळपान

आपण हिला पाहिलेत का???

 मासिकामध्ये ज्यांचे लेख समाविष्ट करण्यात आले आहेत अशा सर्व ब्लॉगर्सचे अभिनंदन आणि अनेक धन्यवाद.
नेटभेट ई-मासिक व संकेतस्थळाबद्दलच्या आपल्या सूचना, प्रतीक्रीया व प्रतीसादांचा ओघ असाच चालू असुद्यात ही नम्र विनंती.

Read Online

Download

Get NETBHET straight in your inbox / आता नेटभेट मिळवा थेट इमेल द्वारे
Enter your email address / खालील रकान्यात तुमचा इमेल पत्ता द्या.

भारत - एक मार्केटींग कॉलनी

पुणे, बँगलोर, मुंबई, हैद्राबाद, दिल्ली, चेन्नई, कलकत्ता किंवा भारतातील इतर कोणतेही प्रगत्-विकसनशील शहर. या शहरातील कोणत्याही भागातील कोणत्याही ईमारतीतील फ्लॅट. आणि या फ्लॅटमध्ये राहणारे कोणतेही मध्यमवर्गीय कुटुंब. आणि या कुटुंबातील तुमच्या आमच्यासारखी कोणतीही एक व्यक्ती. आपल्या सोयीसाठी या व्यक्तीला आपण "अ" हे नाव देउया. 

तर ही अ व्यक्ती सकाळी उठते ते तिच्या Nokia किंवा LG किंवा Samsung या व अशा कोणत्याही एका फोनच्या गजराने. मग दात घासायला जाते. Pepsodent किंवा colgate ने दात घासले जातात. Gillette किंवा Nivea किंवा Palmolive ने गुळगुळीत दाढी केली जाते. Dettol चे अँटीसेप्टीक लोशन लावुन अ महाशय अंघोळीची तयारी करतात.Lux किंवा Pears अंगावर घासून अ च्या दिवसाची सुरुवात होते. आरशामधील Saint Gobain च्या काचेमध्ये पाहुन अ ला बरे वाटते. मग कपाटातून Arrow चा शर्ट आणि Blackberry ची पँट बाहेर येते. कपडे घातल्यानंतर ब्रेकफास्ट साठी कॉफी असेल तर Nestle आणि  चहा असेल तर Unilever ( red label, brooke bond, Taj mahal हे सर्व हिंदुस्तान युनिलीवरचे ब्रँड्स आहेत !). सोबत Britania ब्रेड  आणि Cheese असते. Kellogs किंवा Maggi ही असते कधी कधी. 

अ महाशय ब्रेकफास्ट करुन NIke, Woodland, fila, addidas, Red tape, Puma, Reebok, Bata (Bata ही भारतीय कंपनी आहे असा जर तुमचा समज असेल तर तो चुकीचा आहे!) अशा ब्रँडस पैकी एखाद्या ब्रँडचे चकचकीत बूट घालुन मिस्टर अ तयार झाले. सकाळी मार्केटची खबरबात मिळवण्यासाठी Sony/ Samsung/LG चा LCD टीव्ही चालु करुन अ राव बसले आणि त्यांनी Bloomberg UTV, CNBC 18 , BBC किंवा तस्तम बिझनेस चॅनेल चालु केला. अ राव क्रीडाप्रेमी असतील तर ESPN किंवा Star sports आणि अ ही व्यक्ती महिला असेल तर Sony, star plus किंवा Colours असे चॅनेल्स चालु करेल. Tupperware चा डबा घेऊन आणि सोबत Dell/HP/Lenovo चा आपला लॅपटॉप घेउन मिस्टर अ खाली आले. आपली i10, i20, ford figo, Ford ikon, Chevorlet Beat किंवा तत्सम कार घेउन ऑफिसला रवाना झाले. 

एका मल्टीनॅशनल मध्ये काम करणारे अ राव आपल्या चेअरवर आले आणि पुढचे आठ-दहा तास त्यांनी स्वतःला Nokia/LG/Samsung/Sony/ericsson/HTC/Dell/HP/Lenovo/Apple/Microsoft/Google या सर्व कंपन्यांशी बांधून घेतले. संध्याकाळी भुक लागली तेव्हा जवळच्या Pizza hut किंवा Dominoz मधून पिझ्झा मागवला. सोबत Coke किंवा पेप्सी होतीच. रात्री घरी जाताना थकलेल्या कंटाळलेल्या अ रावांनी जाताना रस्त्यावर गाडी कडेला लावली. दुकानातून थंड Fosters च्या दोन बाटल्या घेतल्या आणि सोबत डोकेदुखीची Anacin गोळी घेऊन अ राव घराकडे परतले. घरी आल्यावर पुन्हा अ राव Sony/ Samsung/LG चा LCD टीव्ही चालु करुन बसले आणि त्यांनी स्वतःला Sony/Star plus/ ESPN/ Star sports/BBC/CNBC/HBO/AXN/M TV/V TV/(आणि रात्री अकरा नंतर F Tv !) या चॅनल्सच्या हवाली केले.

रात्री उशिराphillips चे दिवे मालवुन, LG/Hitachi/Samsung ची एसी लावुन अ राव शांत झोपी गेले. ते पुन्हा सकाळी Nokia/Samsung/LG च्या गजराने उठण्यासाठीच !

मित्रांनो लेखाचे शिर्षक आणि अ रावांच्या एका दिवसाची कथा वाचून एव्हाना हा लेख काय सांगू पाहतोय हे तुम्ही ओळखले असेलच. वरील उतारा वाचून ग्लोबलायझेशन म्हणजे काय (!) याची कल्पना आपल्याला आली असेलच. 


१९९१ नंतर भारताने खुल्या अर्थव्यवस्थेला (Open economy) आणि उदार आर्थिक धोरणाला (Leberilasation) ला हिरवा कंदील दाखवला. खरेतर गेल्या दोन दशकात भारताने कमालीची प्रगती केली आणि जगाच्या नकाशावर एक महासत्ता म्हणून भारत उदयास येत आहे ते यामु़ळेच. परदेशी कंपन्यांनी तेव्हापासून भारतात पाय रोवायला सुरुवात केली. रोजगार निर्मीती, परदेशी चलन, टेक्नॉलॉजी, टेलीकॉम आणि आयटी क्षेत्रात झालेली आपली प्रगती हे केवळ ग्लोबलायझेशन मुळे शक्य झाले. परंतु मित्रांनो या ग्लोबलायझेशनचे जसे फायदे आहेत तसेच दुरगामी (लगेच न दिसणारे) तोटेही आहेत. 


भारतामध्ये ८-१० वर्षांपुर्वी  सर्वाधिक प्रसिद्ध टीव्ही ब्रँड्स होते Videocon आणि Onida. आता Videocon आणि Onida टीव्हीच्या शर्यतीत कुठल्याकुठे फेकले गेले आहेत. LG, Samsung, Sony ने केव्हाच मार्केट काबीज केले. काही वर्षांपुर्वी अँबेसेडर, प्रीमीअर पद्मिनी या आघाडीच्या कार कंपन्या होत्या आता त्यांचे नामोनिशान देखिल उरलेले नाही. Ford, Nissan, Volks Wagon, Skoda, Hyundai, General Motors या परदेशी कंपन्यांनी भारतातील कार मार्केटचा चेहरा मोहरा बदलवुन टाकला.


ग्लोबलायझेशनमुळे भारतीय कंपन्या मागे पडत गेल्या हे सत्य आहे. भारतीय कंपन्यांचीही यात चूक आहे. आज मल्टीनॅशनल कंपन्या ग्राहकांना काय पाहिजे याबाबत सतर्क असतात. प्रीमीअर, अँबेसेडर किंवा मारुती ८०० हे मॉडेल्स कितीतरी वर्षे भारतात विकले जात होते. या मॉडेल्समध्ये काहीही बदल करावासा भारतीय कंपन्यांना वाटला नाही. उलट गाडी बुक केल्यानंतर ७-८ वर्षे ग्राहकांना वाट बघावी लागत असे. राहुल बजाज एकदा म्हणाले होते की माझी स्कूटर विकली जात नाही माझी स्कूटर खरेदी केली जाते. आज बजाजला मोटरसायकलची जाहिरातच नव्हे तर फायनान्स करुन मोटरसायकल विकावी लागते. अशी अनेक उदाहरणे देता येतील. MTNL ची फोन सुविधा असो, Videocon चा टीव्ही असो, Mafatalaal चा कपडा असो, कर्सनभाई पटेलांची Nirma असो, दुरदर्शन , आकाशवाणी, Voltas चे फ्रिज, Sumeet चे मिक्सर आज बाजारात कोठेच दिसत नाहीत किंवा आपले अस्तित्व टिकविण्यासाठी झगडताना दिसतात.

ग्लोबलायझेशन कडे एक ग्राहक म्हणून पाहल्यावर ते फायद्याचे आहे याबाबत दुमत नसावे. पण भारताचा एक सुजाण नागरीक म्हणून पाहिल्यावर लक्षात येईल की भारत ही या सर्व ब्रँड्सची एक कॉलनी आहे. एक मार्केटींग कॉलनी. बिटीशांनी जेव्हा भारतामध्ये आपली वसाहत स्थापली तेव्हा ती फक्त ब्रीटीशांची कॉलनी होती. ब्रीटीश आले होते व्यापार करायला. पण येथे आल्यावर त्यांच्या लक्षात आले की भारतामधील विपुल नैसर्गीक संपत्ती त्यांच्यासाठी एक resource (input) ठरु शकते . या resources वर कब्जा मिळवण्यासाठी राजकीय ताकद आपल्या मुठीत येणे आवश्यक आहे हे जाणून त्यांनी व्यापार बाजुला सारला आणि राज्य मिळवण्यावर भर दिला. आज २१ व्या शतकात परदेशी कंपन्या याच मार्गावर आहेत फक्त त्यांनी क्रम बदलला. या युगात आर्थिक ताकद मिळवली की राजकीय ताकद आपोआप मिळवता येईल हे या कंपन्यांनी जाणले आहे. आपली सुबत्ता ब्रिटीशांनी input म्हणून वापरली आणि या परदेशी कंपन्या त्यांचे output विकण्यासाठी आपली सुबत्ता वापरत आहेत एवढाच काय तो फरक.


गांधीजींनी सुरु केलेली स्वदेशी ची चळवळ ही फक्त तेव्हापुरता मर्यादित नव्हती तर आजच्या युगातही स्वदेशीची चळवळ किती समर्पक आहे हे यासंदर्भात विचार केल्यावर लक्षात येते. तुम्ही कदाचित म्हणाल की स्वदेशीचा पुरस्कार करणे आजच्या युगाततरी व्यवहारीकपणाचे लक्षण नाही. आणि ते बरोबरही आहे. मी देखिल येथे संपुर्ण स्वदेशीचा आग्रह करत नाही आहे. गांधीजींनी स्वदेशीची मोहीम हाती घेतली कारण आपल्याकडचा कापूस मँचेस्टर मधील मिल्समध्ये वापरला जायचा आणि तेथे तयार झालेला कपडा पुन्हा भारतातच विकला जायचा. आज किमान आपण वापरत असलेली बहुतांशी उत्पादने भारतामध्येच बनविली जात आहेत. त्यामुळे भारतीयांना रोजगार मिळत आहे. भारत देशाच्या उत्पन्नाला (GDP) यामुळेच हातभार लागत आहे. पण तरीदेखिल आपला बराचसा पैसा परदेशी कंपन्यांना आणि म्हणून परदेशात जात आहे याकडे डोळेझाक करुन चालणार नाही.

यालाच जोडून आणखीन एक मुद्दा माझ्या लक्षात येत आहे. तो असा - आज LG कंपनी भारतातील अग्रेसर अप्लायन्सेस कंपनी आहे. LG १९९७ मध्ये भारतात आली तेव्हा LG चे अध्यक्ष म्हंटले होते की "आम्ही आधी ब्रँड बनवतो आणि नंतर फॅक्टरी". हे वाक्य खुपच मार्मीक होतं. LG भारतातील कंपन्यांकडूनच आपली उत्पादने बनवून घेत असे (Contract manufacturing) आणि त्यावर LG चे लेबल लावून विकत असे. LG ने स्वतःचे प्रॉडक्शन चालू केले १९९९ साली नोईडामध्ये. मात्र तिथे फारसे प्रॉडक्शन झाल्याचे माझ्यातरी माहितीत नाही. २००५ साली रांजणगावमध्ये त्यांनी प्लांट चालु केला. ती त्यांची खरीखुरी प्रॉडक्शन कपॅसिटी होती. या काळामध्ये त्यांनी संपुर्ण बाजारपेठ काबीज केली. भारतीय कंपन्या मात्र Contract manufacturing मध्येच संतुष्ट राहिल्या. केवळ LG च नाही तर जवळजवळ सर्व मल्टीनॅशनल्सने हाच मार्ग वापरला. Levi's jeans भारतातील अरविंद मिल्स मध्ये बनविल्या जायच्या, Fiat च्या कार्स Premier कंपनी मध्ये बनविल्या जायच्या, Britannia चे चीज आणि Tropicana juice बारामतीमधील Dynamix dairy मध्ये बनवले जाते, pierre cardin  चे महागडे पेन Flair writing instrument आणि Parker चे पेन Luxer writing instruments या भारतीय कंपन्यांमध्ये बनविले जातात. एकाच ठीकाणी , एकाच उत्पादकाने बनविलेल्या उत्पादनाला बाजारात वेगवेगळी वागणूक मिळते ते केवळ "ब्रँड"मुळे. भारतीय कंपन्या चुकल्या ते इथेच. त्यांनी दीर्घकाळ टिकणारा ब्रँड बनविला नाही.


काही परदेशी कंपन्यांनी भारतीय कंपन्यांशी हातमिळवणी केली. पण ते फक्त दाखवायचे दात होते. याचे उत्तम उदाहरण म्हणजे Hero Honda. Honda हे नाव भारतीय बाजारपेठेत चांगलम मुरल्यावर आता Honda कंपनीला  Hero ची गरज राहिली नाही. त्यांनी स्वतःचा प्लँट भारतात चालू केला आणि येत्या काही महिन्यांत Hero आणि Honda पुर्णपणे वेगळे होतील. मला सांगा असे झाल्यावर तुम्ही Hero ची बाईक विकत घ्याल की Honda ची? आजपर्यंत जे पार्टनर होते ते उद्या स्पर्धक होणार. Hero group ने एवढे दिवस आपले स्वतंत्र स्थान बनवलंच नाही. Mahindra, Renult आणि Nissan हे आणखी एक उदाहरण. या तिघांनी मिळून Logan बाजारात आणली खरी. पण एकदा भारतीय बाजारपेठ माहिती झाल्यावर Mahindra ची काय गरज. Mahindra ला सोडचिठ्ठी देउन Nissan ने चेन्नई मध्ये आपला प्रकल्प चालू केला आणि पहिली कार Micra स्वतंत्रपणे भारतात आणली देखिल. 


इथेपर्यंत परीस्थीती फारशी गंभीर नव्हती. "संपुर्ण जगाची फॅक्टरी" म्हणून चीनचा उदय झाला आणि चित्र आणखी भयानक झाले. भारतामध्ये ज्या वस्तूंचं उत्पादन व्हायचं त्याच वस्तू आता चीनच्या बाजारात तयार होतात. त्यावर विविध देशी-परदेशी ब्रँड्सचं लेबल लागते आणि त्या वस्तू विकण्यासाठी भारतात आणल्या जातात. उत्पादनाचा पैसा चीनला मिळू लागला, मार्केटींगचा पैसा ब्रँड्सना मिळू लागला आणि भारताची यामधिल भूमिका केवळ एक बाजारपेठ म्हणून राहिली.


आज अनेक insurance कंपन्या भारतीय पार्टनर्ससोबत भारताच्या बाजारपेठेत उतरल्या आहेत. Bajaj Allianz, Birla Sun Life, HDFC Standard, ICICI prudential, ICICI Lombard, ING Vysya ही काही उदाहरणे. टेलिकॉम क्षेत्रात Vodafone Essar, Unitech-Norway telecom (Uninor), Tata Docomo ही काही उदाहरणे. तसेच Retail क्षेत्रात Tata Trent आणि लवकरच येउ घातलेले Bharati- Walmart ही आणखी काही उदाहरणे. भारतीय पार्टनर्स निवडण्याचे मुख्य कारण म्हणजे या क्षेत्रांमध्ये भारत सरकारचा तसा नियमच आहे. भारतीय कंपन्यांना तग धरुन राहता यावे आणि त्याचसोबत मल्टीनॅशनल्स कडून शिकताही यावे म्हणून भारत सरकारने वापरलेला हा उपाय. पण नियम पैशाच्या बळावर मोडता, बदलता येतात आणि या कंपन्यांकडे तसे करण्याची ताकद आहे हे आपण सारे जाणतो.

जगातील सर्वाधिक वेगाने वाढणारी बाजारपेठ ही भारताची ताकद आहे आणि हीच भारताची कमजोरी देखिल आहे. ग्लोबलायझेशन आपण थांबवु शकणार नाही आणि तसा प्रयत्न करणे म्हणजे आपल्याच पायावर कुर्‍हाड मारण्यासारखे आहे हे ही तितकेच खरे. एक ग्राहक म्हणून याचे फायदे उपभोगताना , एक नागरीक म्हणून ग्लोबलायझेशनचे परीणाम आपण जाणून घेतले पाहिजेत आणि यावर आपापले उत्तर आपणच शोधले पाहिजे हा या लेखाचा मूळ उद्देश आहे. भारतीय ग्राहक तसा फार शहाणा आहे. एवढ्या insurance कंपन्यांचे एकापेक्षा एक सरस प्लान्स असताना देखिल आपण LIC वर विश्वास दाखवतो हे आपल्या शहाणपणाचे लक्षण आहे. बाहेर प्रचंड स्पर्धा आणि आतमध्ये प्रचंड ढिसाळ कारभार असून देखिल SBI (State Bank of India) भारतातील सर्वात मोठी बँक आहे हे भारतीय ग्राहकाच्या हुशारीचे उदाहरण आहे.


म्हणूनच टाटा, बिर्ला, रिलायन्स, भारती,मारुती या भारतीय कंपन्यांचा मला आदर वाटतो की अतीव स्पर्धेच्या काळातही या भारतीय कंपन्या ताठ मानेने उभ्या आहेत. या भारतीय कंपन्यांना एक ग्राहक या नात्याने मदत करणे हे माझे मला सापडलेले उत्तर आहे.

Get NETBHET straight in your inbox / आता नेटभेट मिळवा थेट इमेल द्वारे
Enter your email address / खालील रकान्यात तुमचा इमेल पत्ता द्या.

यांनी घडवलं ईंटरनेट जगत......People who changed the world with Internet (Part 2)

एव्हान्स विलियम्स  Evan Williams (wikipedia)
Blogger.com

एव्हान्स विलियम्स ने आपल्या सर्वांच्या आवडीच्या blogger.com ची सुरुवात केली. वेबलॉग हा प्रकार त्याच्यामुळेच अस्तित्वात आला. "ब्लॉगर" हा शब्द पहिल्यांदा एव्हान्सनेच वापरात आणला. २००३ साली गुगलने ब्लॉगर.कॉम विकत घेतल्यानंतर एव्हान्सने गुगलमध्येच २ वर्षे काम केले. पुढे त्याने आणखी एक कंपनी (भागीदारीत) Obvious Corp या नावाने चालू केली. Obvious Corp मध्येच ट्वीटर या संकल्पनेचा उगम झाला. पुढे ट्वीटर एक स्वतंत्र म्हणून उदयास आली. आणि २००८ मध्ये एव्हान्सने ट्वीटरचा CEO म्हणून काम पाहणे (जॅक डॉर्सी चेअरमन झाला.) सुरु केले.

रेड हॉफमेन Reid Hoffman 

LinkedIn. (wikipedia)

रेड हॉफमेन Reid Hoffman,  पेपाल (PayPal) येथे एक्झीक्युटीव वाईस प्रेसीडेंट म्हणून काम करत होता. तेथील नोकरी सोडून त्याने LinkedIn  (लिंक्ड्-ईन) नावाचे पहिले प्रोफेशनल सोशल नेटवर्क चालु केले. नोकर्‍या शोधण्यासाठी व नोकर्‍यांसाठी उमेदवार शोधण्यासाठी LinkedIn  चा वापर केला जातो.

मॅट मुलेनवेग Matt Mullenweg

WordPress. (wikipedia)

मॅट मुलेनवेग Matt Mullenweg ने वेबसाईट बनविणे हा प्रकार अतिशय सोपा केला. त्याने WordPress नावाची जगातील सर्वात प्रसिद्ध आणि सर्वाधिक वापरली जाणारी Conetent Management system (CMS) बनविली. वर्डप्रेस ही OPen source system असल्याने पुर्णपणे मोफत आहे. जगातील काही प्रमुख वेबसाईट्स WordPress CMS चाच वापर करत आहेत.

चॅड हार्ले Chad Hurley, स्टीव्ह चेन Steve Chen, आणि जावेद करीम Jawed Karim

Youtube. (wikipedia)

चॅड हार्ले, स्टीव्ह चेन, आणि जावेद करीम (Chad Hurley, Steve Chen, and Jawed Karim ) यांनी देखिल सुरुवात पे-पाल मधुनच केली होती. नंतर तिघांनी मिळून जगातील सर्वात प्रसिद्ध व्हीडीओ शेअरींग साईट युट्युब (Youtube.com) ची स्थापना केली. चॅड हार्लेने डीझाईन व स्टीव्ह चेन आणि जावेद करीमने इतर तांत्रिक बाबींचे काम केले.  या त्रिकुटाने बनविलेली युट्युब लवकरच लोकप्रीय झाली. केवळ दीड वर्षातच गुगलने युट्युब.कॉम तब्बल १६५ करोड डॉलर्सना विकत घेतली. 

पीटर थीएल Peter Thiel  

Paypal. (wikipedia)

ईंटरनेटवर पैशांची देवाणघेवाण करण्यासाठी, पीटर थीएलने ( Peter Thiel) ने PayPal ची स्थापना केली. पैसे ट्रान्सफर करण्यासाठीची ही सुविधा eCommerce च्या जगात लवकरच लोकप्रीय झाली. पीटरने PayPal ची सुरुवात केली तेव्हा तो ३१ वर्षांचा होता. त्यानंतर चार वर्षांनी त्याने eBay या कंपनीला PayPal १५० करोड डॉलर्सला विकली. 

पीअर मोराड ओमीदयार - Pierre Morad Omidyar
Ebay. (wikipedia)
पीअर ओमीदयार  Pierre Omidyar ने ई-बे (eBay) नामक पहिला ऑनलाईन बाजार भरवला. त्याने संपुर्ण जगातील खरेदी व विक्री करणार्‍यांना एकत्र आणले. लिलावाद्वारे इंटरनेट वस्तु विकण्याची कल्पना देखिल त्यानेच पहिल्यांदा शोधली आणि यशस्वीरीत्या वापरली. अमेरीकेत आणि जगात इतर ठीकाणी बरेच असे लोक आहेत ज्यांचा मुख्य व्यवसाय ई-बेवर खरेदी-विक्री हाच आहे. इथे पती सेकंदाला १८०० डॉलर्स इतक्या किंमतीचे सामान विकले जाते. यावरुन ई-बे चा आवाका तुमच्या लक्षात आला असेलच !

निकलस झेनस्टॉर्म - Niklas Zennstrom

Skype. (wikipedia)


निकलस झेनस्टॉर्म Niklas Zennstrom ने इतिहासातील सर्वाधिक वेगाने वाढणार्‍या संवाद प्रणालीची (कम्युनिकेशन सीस्टम) म्हणजेच स्काईप (Skype) ची सुरुवात केली. संगणकाच्या सहाय्याने अतीशय उच्च प्रतीची दुरध्वनी सेवा पुरविणार्‍या स्काईप कंपनीने आता मोबाईल मध्येही ही सेवा उपलब्ध करुन दिली आहे.

ईंटरनेटच्या किमयागारांचा हा लेख मी दोन भागांमध्ये संपवणार होतो मात्र हे दोन लेख लिहिताना मला ईंटरनेट क्षेत्रातील आणखी काही महान व्यक्तींची ओळख झाली. आणि म्हणूनच मी आणखी एका (तिसर्‍या) लेखाद्वारे त्यांना वाचकांसमोर घेउन येण्याचे ठरवले आहे. :-)

Get NETBHET straight in your inbox / आता नेटभेट मिळवा थेट इमेल द्वारे
Enter your email address / खालील रकान्यात तुमचा इमेल पत्ता द्या.

यांनी घडवलं ईंटरनेट जगत.... People who changed the world with Internet.

ईंटरनेट शिवाय जगाची कल्पना करणे देखिल कठीण आहे. ईंटरनेटने केव्हाच आपल्या जगाचा ताबा घेतला आहे. 
ईंटरनेटच्या या ताकदीचा जगाला परीचय होण्याआधी स्वतःच्या असामान्य कल्पनाशक्तीने आणि चिकाटीने ईंटरनेटचे विश्व उभारणार्‍या सर्व महान व्यक्तींची आज मी आपल्याला ओळख करून देणार आहे. 
या सर्वांनी ईंटरनेटच्या माध्यमातून पुर्ण जगच बदलवून टाकले आहे.

विंट सर्फ आणि बॉब कान (Vint Cerf and Bob Kahn) - ईंटरनेटचे जन्मदाता

विंट सर्फ Vint Cerf आणि बॉब कान Bob Kahn यांना ईंटरनेटचे जन्मदाते म्हंटले जाते. या दोघांनी मिळून TCP/IP या प्रोटोकॉलची निर्मीती केली. नेटवर्कमधील संगणक आपापसात संवाद साधण्यासाठी TCP/IP च्या भाषेचा वापर करतात. विंट सर्फ एकदा म्हणाला होता की "एक दिवस ईंटरनेट संपुर्ण जगाचा आरसा बनेल."

टीम बर्नर्स - ली (Tim Berners-Lee) - WWW चा शोधकर्ता

टीम बर्नर्स - ली (Tim Berners-Lee ) ने World Wide Web चा शोध लावला. जगातील पहिल्या वेब क्लायेंट आणि सर्वर, हायपर टेक्स्ट, लिंक्स या सर्वांचे श्रेय टीम बर्नर्स - ली याला जाते. सध्या तो  World Wide Web Consortium (W3C) या संस्थेचा अध्यक्ष म्हणून काम पाहत आहे. 

रे टॉमलिंसन (Ray Tomlinson) - ईमेलचा शोधकर्ता

प्रोग्रामर रे टोमलिंसन ला ईमेलचा जन्मदाता म्हणून ओळखले जाते. अगदी सातासमुद्रापार असलेल्या संगणकांशी निरोपांची देवाणघेवाण करणे शक्य झाले ते या अवलियामुळेच. ईमेल मध्ये वापरल्या जाणार्‍या @ या चिन्ह देखिल त्यानेच पहिल्यांदा वापरले. आज जगातील करोडो लोक @ चा वापर दररोज करतात. ईमेल्सचे आपल्या रोजच्या जीवनातील स्थान काय आहे हे वेगळे सांगण्याची गरज नाहीच.

जार्को ओयकारीने (Jarkko Oikarinen) - Internet Relay Chat (wikipedia)

जार्को ओयकारीने Jarkko Oikarinen या फिनलँड वासियाने पहिल्या real-time online chat tool म्हणजे ऑनलाईन चॅटींगचा शोध लावला. यालाच ईंटरनेट रीले चॅट असेही म्हणतात. १९९१ साली ईंटरनेट रीले चॅट पहिल्यांदा प्रकाशझोतात आली. इराकने कुवैत वर केलेल्या हल्ल्यामध्ये जेव्हा टीव्ही आणि रेडीओ सिग्नल्स बंद करण्यात आले होते तेव्हा तेथील माहिती ईंटरनेट रीले चॅट  मुळेच जगापुढे येत होती.

वार्ड कनिंगहॅम (Ward Cunningham ) - जगातील पहिली विकी (Wiki) 

अमेरीकन प्रोग्रामर वार्ड कनिंगहॅम पहिल्यांदा Online collaboration या संकल्पनेवर आधारीत विकी Wiki) विकसीत केली. संगणक वापरणार्‍या कोणाही व्यक्तीला वेबपेज बनवता व बदलता (create and edit) यावे ही कल्पना त्याने विकी च्या माध्यमातून पुढे आणली. हवाईन भाषेमध्ये "विकी"चा अर्थ जलद quick असा होतो.

सबीर भाटीया Sabeer Bhatia - Hotmail. (wikipedia)

सबीर भाटीयाने Sabeer Bhatia  हॉटमेल या ऑनलाईन ई-मेल क्लायेंटची सुरुवात केली. मायक्रोसॉफ्टने ४०० मिलियन डॉलर्सला हॉटमेल विकत घेतल्यानंतर सबीर भाटीया खर्‍या अर्थाने प्रकाशझोतात आला.  २००९ मध्ये  सबीर भाटीयाने Jaxtyr ही कंपनी विकत घेतली. ईंटरनेट टेलीफोनीच्या क्षेत्रातील ही कंपनी लवकरच Skype वर मात करेल असा त्याला विश्वास आहे.

लॅरी पेज आणि सर्जी ब्रीन (Larry Page and Sergey Brin) - Google. (wikipedia)

लॅरी पेज Larry Page आणि सर्जी ब्रीन  Sergey Brin या जोडीने गुगल हे सर्च इंजिन सुरु केले. त्यांनी जगातील सर्व माहिती एकत्रीत करुन, तिचे नियोजन करुन सर्वांना मोफत उपलब्ध करुन देण्याच्म महत्त्वाचे काम केले आहे. आजच्या घडीला गुगल ही जगातील सर्वात यशस्वी ईंटरनेट कंपनी आहे. गुगल वापरली नाही असा एकही संगणक वापरकर्ता शोधुनही सापडणार नाही.

डेव्हीड फिलो आणि जेरी यांग (David Filo and Jerry Yang) - Yahoo. (wikipedia)

डेव्हीड फिलो  David Filo आणि जेरी यांग  Jerry Yang  यांनी याहू (Yahoo!) या वेब पोर्टलची स्थापना केली. केवळ गंम्मत आणि मनोरंजनाचा भाग म्हणून सुरु झालेली ही वेबसाईट पुढे जगातील सर्वात मोठ्या वेब-प्रॉपर्टीज पैकी एक झाली. 

जिमी वेल्स (Jimmy Wales) - Wikipedia. (wikipedia)

जिमी वेल्स Jimmy Wales याने २००१ साली विकीपेडीया Wikipedia या जगातील सर्वात मोठ्या ऑनलाईन संदर्भकोषाची सुरुवात केली. जगातील कोणीही व्यक्ती विकीपेडीयामधील माहितीमध्ये भर घालू शकते. जगाचा ज्ञानकोष म्हणून विकीपेडीयाला ऑनलाईन जगतात फार मानाचे स्थान प्राप्त झाले आहे. सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे विकीपेडीयावरील सर्व ज्ञान मोफत उपलब्ध आहे आणि विकीपेडीयावर एकही जाहिरात दाखविली जात नाही. जगातील हा सर्वात मोठा ज्ञानयज्ञ वाचकांनी दिलेल्या देणगीवर (Donation) चालू आहे. 

जेफ बेझॉस Jeff Bezos - Amazon. (wikipedia)

जेफ बेझॉस Jeff Bezos याने जगातील सर्वात मोठ्या ऑनलाईन दुकानाची म्हणजे अ‍ॅमेझॉनची सुरुवात केली. जेफ बेझॉसने ऑनलाईन शॉपींगला जलद आणि एक सुखद अनुभव बनवले. अ‍ॅमेझॉनने नुकताच बाजारात आणलेल्या किंडल (Kindle) या उपकरणामुळे ऑनलाईन पुस्तके वाचण्याच्या पद्धतीमध्ये अमुलाग्र बदल घडवून आणला आहे. 

मार्क झुकरबर्ग Mark Zuckerberg - Facebook. (wikipedia)

मार्क झुकरबर्ग Mark Zuckerberg   या तरुणाने युनिव्हर्सीटी मधील विद्यार्थ्यांसाठी सुरु केलेली फेसबुक ही सोशल साईट आज जगातील सोशल मेडीया नेटवर्कींगची अनभिषीक्त सम्राट म्हणून ओळ्खली जाते. फेसबुकचे ५०० मिलियन्सपेक्षाही जास्त सभासद आहेत. सभासदांची संख्या या मापदंडाने फेसबुक जगातील तिसरा मोठा देश आहे.

जॅक डॉर्सी Jack Dorsey  - Twitter. (wikipedia)

जॅक डॉर्सी Jack Dorsey  ने ट्वीटर ही मायक्रो ब्लॉगींग साईट सुरु केली. माहितीचा ज्वालामुखी म्हणता येईल इतक्या प्रचंड प्रमाणात ट्वीटर वर विचारांची आणि माहितीची देवाण घेवाण होते. केवळ १४० अक्षरांच्या माध्यमातून ट्वीटरने जगातील संवाद साधण्याची पद्धती बदलवून टाकली. जगातील सर्वाधिक वेगाने वाढणार्‍या या सोशल साईटने नुकताच सुरुवात केली आहे आणि भविष्यात काही कमाल करुन दाखविण्याची ताकद ट्वीटर मध्ये नक्कीच आहे.

 मित्रांनो ईंटरनेटचे हे प्रमुख शिल्पकार असले तरी ही यादी इथे संपत नाही. आणखी शिल्पकारांची (दुसर्‍या फळीतील) माहिती घेण्यासाठी आपण पुन्हा या लेखाच्या दुसर्‍या भागात भेटूच !

Get NETBHET straight in your inbox / आता नेटभेट मिळवा थेट इमेल द्वारे
Enter your email address / खालील रकान्यात तुमचा इमेल पत्ता द्या.